Εαυτός και Ετερότητα στη Σύγχρονη Κοινωνική Θεωρία

Abstract

Στην παρούσα μονογραφία επιδιώκεται η διερεύνηση του πολυσχιδούς ζητήματος του εαυτού και της ετερότητας υπό το πρίσμα κομβικών ρευμάτων της κοινωνικής θεωρίας και της φιλοσοφίας. Στα κεφάλαια που ακολουθούν αναπτύσσεται μια κριτική διερεύνηση των τρόπων με τους οποίους διαφορετικοί στοχαστές έχουν προσεγγίσει το ζήτημα της συγκρότησης του εαυτού, της σχέσης του εαυτού με τον Άλλο και τις κοινωνικές δομές, το πρόβλημα της ατομικής ταυτότητας και των συλλογικών προσδιορισμών της και τη διαμόρφωση του υποκειμένου και της διυποκειμενικότητας στη νεωτερικότητα. Εκκινώντας από τη δομολειτουργιστική περίοδο του έργου του Talcott Parsons και την ανάλυση του σχήματος alter - ego που χρησιμοποιείται προκειμένου να θεμελιωθεί η θεωρία συστημάτων δράσης, καθώς και η ιδιότυπη ερμηνεία της φροϋδικής δεύτερης τοπικής επί της οποίας εδράζεται η σύλληψή του Parsons αναφορικά με τη συγκρότηση του εαυτού, μας δίνεται η δυνατότητα να εξετάσουμε προσεγγίσεις που επιχείρησαν να υπερβούν τον δυϊσμό δομής - δράσης, και κυρίως τη θεωρία της δομοποίησης του Anthony Giddens και τη θεωρία της μορφογένεσης της Margaret Archer, που στηρίχτηκε στον κριτικό ρεαλισμό του Roy Bhaskar. Στη θεωρία του Κορνήλιου Καστοριάδη συναντάμε επίσης μια ιδιότυπη προσέγγιση του κοινωνικού γίγνεσθαι που, επιδιώκοντας να καταδείξει τον θεμελιωδώς δημιουργικό χαρακτήρα της ανθρώπινης δράσης, εδράζεται σε περιγραφές του υποκειμένου που σκιαγραφούν τη δημιουργική διάσταση του εαυτού, χωρίς να απορρίπτουν τις κοινωνικές καταβολές του. Εστιάζουμε, τέλος, στον πρώιμο υπαρξισμό του Søren Kierkegaard προκειμένου να αναδείξουμε ερμηνείες του εαυτού, της ετερότητας και της διυποκειμενικότητας που προσφέρει η νεότερη και σύγχρονη ηπειρωτική φιλοσοφία.

The present monograph seeks to examine the multifaceted problem of selfhood and otherness through the lens of key currents in social theory and philosophy. The chapters that follow offer a critical exploration of the diverse ways in which thinkers have approached the constitution of the self, its relation to the Other and to social structures, the problem of individual identity and its collective determinations, as well as the formation of subjectivity and intersubjectivity in modernity. The study begins with the structural-functionalist phase of Talcott Parsons’ oeuvre, focusing on his use of the alter–ego distinction as the foundation for his theory of action systems, along with his distinctive interpretation of Freud’s second topography, which underpins Parsons’ account of self-constitution. This provides a vantage point for examining later theoretical projects that sought to move beyond the structure–agency dualism, most notably Anthony Giddens’ theory of structuration and the morphogenetic approach of Margaret Archer that built on Roy Bhaskar’s critical realism. In Cornelius Castoriadis, we encounter a unique account of the social-historical domain which, in emphasizing the fundamentally creative nature of human action, articulates a conception of subjectivity that highlights the self’s creative dimensions while acknowledging its social roots. Finally, attention is turned to the early existentialism of Søren Kierkegaard, in order to illuminate interpretations of selfhood, otherness, and intersubjectivity offered by modern and contemporary continental philosophy.