Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική στον 20ό αιώνα: Πολιτική, Διπλωματική και Στρατιωτική Ιστορία

Abstract

Το παρόν σύγγραμμα επιχειρεί να καλύψει ένα ουσιαστικό κενό στην ελληνική βιβλιογραφία, καθώς προσεγγίζει τη σύγχρονη πολιτικο-διπλωματική και στρατιωτική ιστορία της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, μιας περιοχής η οποία στη διεθνή βιβλιογραφία απαντάται με τον όρο MENA (Middle East – North Africa). Τα σύνθετα προβλήματα και οι διαρκείς προκλήσεις που αντιμετωπίζει η περιοχή βρίσκονται στο επίκεντρο όχι μόνο της διεθνούς επικαιρότητας, αλλά και της επιστημονικής έρευνας στους κλάδους της Ιστορίας των Διεθνών Σχέσεων, των Διεθνών Σχέσεων, της Πολιτικής Επιστήμης και των Στρατηγικών Σπουδών, γεγονός που καθιστά αναγκαία την εις βάθος κατανόησή τους. Η Μέση Ανατολή και η Βόρεια Αφρική αποτελούσαν ανέκαθεν, και συνεχίζουν να αποτελούν, μια νευραλγική και κομβική γεωπολιτική ζώνη, η οποία στο παρόν έργο οριοθετείται από το Μαρόκο έως το Αφγανιστάν. Η τρέχουσα κατάσταση της περιοχής συνδέεται άρρηκτα με τις εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα, οι οποίες συνιστούν το κύριο αντικείμενο ανάλυσης στο σύγγραμμα. Ιδιαίτερη έμφαση αποδίδεται στις πολιτικο-διπλωματικές και ιδεολογικές μεταβολές, στις στρατιωτικές συγκρούσεις, στην πολιτική των αποικιοκρατικών Μεγάλων Δυνάμεων και αργότερα των δύο υπερδυνάμεων, αλλά και στους περιφερειακούς ανταγωνισμούς και στις εσωτερικές διεργασίες που εκτυλίσσονταν παράλληλα ή και ανεξάρτητα από τους δύο παγκόσμιους πολέμους και τον Ψυχρό Πόλεμο. Μεταξύ των κεντρικών ζητημάτων που εξετάζονται περιλαμβάνονται: ο αποικιοκρατικός ανταγωνισμός των ευρωπαϊκών Μεγάλων Δυνάμεων πριν, κατά και μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η απαρχή και η πορεία της αραβοϊσραηλινής διένεξης, η διαδικασία αποαποικιοποίησης και η συνακόλουθη υποχώρηση της βρετανικής και γαλλικής ισχύος, η συγκρότηση ανεξάρτητων κρατών, η αμερικανική και σοβιετική πολιτική και στρατιωτική διείσδυση και ο ανταγωνισμός των υπερδυνάμεων στην περιοχή. Επιπλέον, στο σύγγραμμα εξετάζονται η άνοδος και η παρακμή του αραβικού εθνικισμού, οι ενδοαραβικές και λοιπές περιφερειακές συγκρούσεις, η ανάδυση και ενδυνάμωση μη κρατικών δρώντων με δυνατότητα χρήσης ένοπλης βίας, το φαινόμενο της διεθνούς φιλοπαλαιστινιακής ή ισλαμιστικής τρομοκρατίας, η σημασία του θρησκευτικού σχίσματος μεταξύ σουνιτών και σιιτών, η άνοδος του πολιτικού και ριζοσπαστικού ισλάμ, καθώς και ο καθοριστικός ρόλος του πετρελαίου.

This book aims to fill a significant gap in Greek scholarship by examining the modern politico-diplomatic and military history of the Middle East and North Africa, a region commonly referred to in international literature as MENA (Middle East – North Africa). The problems and challenges facing this region remain at the forefront of contemporary international affairs and academic inquiry across the fields of History of International Relations History, International Relations, Political Science, and Strategic Studies. A deeper understanding of these dynamics is therefore essential. The Middle East and North Africa have historically been, and continues to be, a region of critical geopolitical importance. In the context of this book, the region is defined as extending from Morocco to Afghanistan. The present-day realities of the region are directly linked to developments that unfolded there over the course of the 20th century. The study focuses primarily on key developments such as political, diplomatic, and ideological transformations; military conflicts; the policies of the colonial Great Powers and the two Cold War superpowers; as well as regional rivalries and processes that occurred concurrently with—or at times independently of—the World Wars and the Cold War. Among the central issues examined are: the colonial competition among the European Great Powers in the region before, during, and after the First World War; the origins and evolution of the Arab-Israeli conflict; the process of decolonization, which resulted in a significant decline of British and French influence; the emergence of independent states; the political and military penetration of the United States and the Soviet Union; and the broader superpower rivalry within the region. Furthermore, the book explores the rise and decline of Arab nationalism, intra-Arab conflicts and other regional disputes, the emergence and empowerment of non-state actors capable of wielding armed force, the phenomenon of international terrorism, the significance of the Sunni–Shia divide, the rise of political and radical Islam, and the strategic role of oil.